Tersane Yerleşimi ve İş Sahaları

1 Tersaneler Nerede Kurulur?

Tuzla Tersaneler Bölgesi (İstanbul): Türkiye’de özel sektör tersanelerinin en yoğun olduğu kıyı şeridi. Tersaneler korunaklı bir koyda yan yana dizilir; çelik, makine ve teçhizat üreten yan sanayi hemen arkalarındadır. Ok, örnek olarak incelediğimiz tersanenin yerini gösterir.

Bir tersaneye kuşbakışı

Kuru havuz ve çevresi

Solda portal (köprü) kreynin ayağı, ortada havuzda inşa edilen gemi. Gövde, sahada hazırlanan blokların (ön planda dizili parçalar) kreynle havuza indirilip kaynatılmasıyla büyür.

Kapalı atölyeler ve rıhtım

Uzun çatılı binalar sac işleme, panel ve blok imalat atölyeleridir. Üretim kapalı alanda başlar, bloklar açık sahaya çıkar; rıhtımdaki gemilerde ise donatım (makine, boru, elektrik) işleri sürer.

Aynı anda birkaç gemi

Solda rıhtıma bağlı gemide donatım, ortada havuz/kızakta blok montajı yapılıyor. Sarı ve kırmızı portal kreynler yüzlerce tonluk blokları taşır. Tersanenin kapasitesini havuz–kızak ölçüleri ile kreyn gücü belirler.

2 Tersane Genel Yerleşimi

Bir tersanenin yerleşimi, malzemenin kara tarafından girip denize doğru hep aynı yönde ilerleyeceği şekilde planlanır: stok sahası → atölyeler → montaj alanı → deniz.

Basitleştirilmiş tersane modeli

Malzeme kara tarafından girer, atölyelerde işlenir, bloklar kreynlerin altındaki montaj alanında birleştirilir ve gemi deniz tarafından suya iner. Yerleşim, malzeme hep denize doğru tek yönde akacak şekilde planlanır.

Örnek yerleşim

Kırmızı çatılı kapalı atölyeler (kesim, ön imalat, blok), ortada portal kreynli açık montaj alanı ve suya indirme bölgesi, kenarda rıhtım. Stok sahası → atölye → montaj → deniz sıralamasına dikkat edin.

Örnek yerleşim planı

Kara tarafı (landside): malzeme girişi, depo (4), idari ve sosyal binalar (8–9).
Orta bölüm: panel hatları ve çelik atölyesi (1–3), iş istasyonları (WS), blok raspa–boya holleri (5).
Deniz tarafı (seaside): kuru havuz (6), yarı ıslak kızak (7), rıhtım (pier) ve bunların üzerindeki portal kreynler (10–15).

Örnek tersanenin toplam alanı yaklaşık 194.000 m²’dir. Malzeme soldan girer, sağa doğru büyüyerek gemiye dönüşür.

3 Bir Tersane Ne İş Yapar?

Tersane yalnızca gemi yapılan yer değildir. Ağır çelik işleme ve kaldırma yeteneği dört ayrı iş sahasında kullanılır:

Yeni gemi inşaatı

Sıfırdan gemi üretimi: konteyner, kuru yük, tanker, ro-ro, balıkçı ve askerî gemiler.

Gemi tamir ve bakımı

Havuzlama, sac değişimi, makine ve sevk sistemi (pervane, dümen) bakımı.

Dönüşüm projeleri

Mevcut gemiyi başka bir amaca uyarlama; örneğin yük gemisinden yüzer enerji santrali.

Endüstriyel projeler

Köprü parçaları, rüzgâr türbini kuleleri, çelik konstrüksiyon yapılar.

Yeni gemi inşaatı

Tersanenin ana işi: siparişe göre sıfırdan gemi üretmek.
Ürünler: konteyner, kuru yük, tanker (petrol, kimyasal, bitüm), ro-ro / ro-pax, balıkçı gemileri, savunma projeleri, açık deniz (offshore) yapıları.
Kapasiteyi havuz–kızak ölçüleri ve kreyn gücü belirler. Örnek tersane: 7.000 TEU’ya kadar konteyner gemisi, 180.000 DWT’ye kadar kuru yük gemisi.
İş istasyonu mantığı: otomobil fabrikasındaki gibi her istasyonda belirli bir iş yapılır, ürün bir sonraki istasyona geçer.

Baş bloğu portal kreynle yerine taşınıyor.

Sözlük

TEU: 20 ft’lik bir konteynere eşdeğer birim. DWT: geminin taşıyabildiği toplam ağırlık (ton).

Gemi tamir ve bakımı

Gemiler belirli aralıklarla havuza alınarak su altı kısımları kontrol edilir ve bakımı yapılır.
Tipik işler: karina raspa ve boyası, sac değişimi (incelmiş veya hasarlı saclar kesilip yenilenir), ana ve yardımcı makine bakımı, sevk sistemi (şaft, pervane, dümen) bakımı.
İş havuzda veya rıhtımda yapılır. Gemi çalışmadığı her gün gelir kaybettiği için süre çok kritiktir.
Yan sanayiye yakınlık (yedek parça, uzman usta) tamir işinde büyük avantajdır.

Havuzda tamirdeki gemi ve sökülen kapaklar.

Dönüşüm projeleri

Mevcut bir gemi yeni bir göreve uyarlanır: gövde korunur, içi ve donanımı değişir.
Aşamalar: projelendirme → imalat → devreye alma (start-up).
Örnek: 75.000 ve 45.000 DWT’lik dökme yük gemilerinin ambarlarına jeneratörler yerleştirilerek 144–260 MW gücünde yüzer enerji santraline dönüştürülmesi.
Neden dönüşüm? Yeni gemi yapmaktan daha hızlıdır ve çoğu zaman daha ucuzdur.

Dönüşüm sırasında: ambarların üzerinde bacalar yükseliyor.

Endüstriyel projeler

Tersanenin uzmanlığı: kalın sacı kesmek, bükmek, kaynatmak ve çok ağır parçaları kaldırmak. Bu yetenek gemi dışı işlerde de kullanılır.
Örnekler: asma köprü ankraj kutuları ve çelik parçaları, rüzgâr türbini kuleleri, hangarlar, portal kreynler.
Örnek iş: bir köprü ankraj kutusu için 4.000 ton çelik, 80–200 mm sac kalınlığı ve yalnızca 3 mm imalat toleransı (EN 1090-2 standardı).