Gemilerin Sınıflandırılması

Makinesi ve dümeni olmayan düz güverteli yüzer platform. Römorkörle yerine götürülür; yük, vinç ya da iskele taşır.

Kömür yüklü bir mavna, arkasındaki itici römorkörle nehirde ilerliyor. Yükü mavna taşır, sevk gücünü römorkör sağlar.

Sevk gücünü rüzgârdan alır. Rüzgâr altına yatan teknede salma, hem dengeyi sağlar hem de teknenin yana kaymasını önler.

Makineli bir yük gemisinin başına bağlanmış dev uçurtma (kite) yelken. Rüzgâr uygun olduğunda geminin yakıt tüketimini azaltmak için kullanılır; doğal enerji ile makinenin birlikte kullanıldığı karma bir örnektir.

Rüzgâr altına yatmış bir yarış yelkenlisi; ucunda ağırlık (torpil) bulunan salması sudan çıkmış. Büyük yarış teknelerinde salma, doğrultucu momenti artırmak için yana yatırılabilir (kanting salma).

Karaya alınmış bir yat: gövdeye sabit bağlı salması, pervanesi ve dümeni görülüyor.

Donatılı betondan (ferrosement) yapılmış bir gövde. Beton ucuzdur ve paslanmaz, ancak ağır olduğu için taşıma kapasitesi düşer.

Hizmet dışı kalmış bir beton gemi gövdesi. Beton gemiler özellikle iki dünya savaşı sırasında, çelik sıkıntısı yüzünden yapılmıştır.

Güvertesi pist olarak kullanılan yüzer hava üssü. Birlikte harekâta katıldığı gemilere hava ve denizaltı savunma desteği sağlar; filoların komuta gemisidir. Hızı 30 knot dolayındadır. Resimde uçuş güvertesi, yan tarafa alınmış ada (üst yapı) ve park etmiş uçaklar görülüyor.

Hava, su üstü ve denizaltı tehditlerine karşı silahlarla donatılmış, hızlı ve çok amaçlı savaş gemisi. Günümüzde fırkateynden büyüktür. Şemada bir muhribin üzerindeki silah, radar ve sensörlerin yerleşimi gösteriliyor.

Hava, su üstü ve su altı harbi silahlarıyla donatılmış, yüksek süratli ve manevra kabiliyeti yüksek gemi. Günümüzde çoğu 3000–7000 ton arasındadır. Genellikle gaz türbini, dizel ya da ikisinin birleşimi (kombine) sevk sistemi kullanır.

Hücumbot ile fırkateyn arasında yer alan su üstü savaş gemisi. Çoğu 60–100 m boyunda ve 500–3000 ton arasındadır; hızı 30 knot dolayındadır. Resimde füze atışı yapan bir korvet görülüyor.

Yaklaşık 40–65 m boyunda, 200–800 tonluk küçük ve süratli savaş gemisi. Gövdesi yuvarlak karinalı ya da çeneli (V) olabilir. Yüksek hızı sayesinde güdümlü füzelerini etkili biçimde kullanır.

Asker ve aracı doğrudan kıyıya çıkaran gemi. Sığ su çekimi ve baştaki açılır kapak (rampa) sayesinde kumsala baştan yanaşır; resimde rampasını kıyıya indirmiş bir çıkarma gemisi görülüyor.

Güvertede sıra sıra istiflenmiş konteynerler. Yükün büyük bölümü güverte üstünde taşındığı için köprüüstü yüksek tutulur.

Konteynerler gemi boyunca “bay” adı verilen sıralar hâlinde dizilir; aralarındaki boşluklar bağlama (lashing) köprüleridir.

Kıç rampası rıhtıma indirilmiş bir araç taşıyıcı (car carrier). Araçlar rampadan sürülerek gemiye biniyor; ro-ro’nun temel özelliği budur.

Yüksek ve kapalı üst yapısıyla tipik bir ro-ro. İçinde katlar hâlinde araç güverteleri bulunur.

Düz ve sade güvertesi üzerinde yalnızca boru devreleri bulunan büyük bir tanker; yük güvertenin altındaki tanklardadır.

Yüksüz (balastlı) seyreden bir tanker: su hattının üstünde kalan kırmızı karina boyası geminin boş olduğunu gösterir.

Güvertede sıralanan geniş ambar kapakları ve kendi vinçleri olan bir dökme yük gemisi (bulk carrier).

Güverteden bakış: büyük ambar kapakları ve güverte vinci. Geniş ambar ağızları, yükün kepçeyle hızlı yüklenip boşaltılmasını sağlar.

Gövdesinde “LPG” yazan bir gaz tankeri. Yük, güverte altındaki silindirik ya da prizmatik tanklardadır.

Güverteden yükselen küre biçimli (Moss tipi) tankları olan bir LNG tankeri. Küre biçimi, çok soğuk yükün yarattığı gerilmelere en iyi dayanan biçimdir.

Gırgır, balık sürüsünün çevresine daire biçiminde atılan ve altı büzülerek kapatılan çevirme ağıdır; hamsi, palamut gibi sürü balıkları için kullanılır.

Trol, geminin arkasından çekilen torba biçimli ağdır; dipte ya da ara suda sürüklenerek avlanır.

Ağını toplamakta olan bir gırgır teknesi. Ağ, bumba ve makaralar yardımıyla tekneye alınır.

Yüksek başlı, geniş çalışma güverteli bir balıkçı gemisi; Türk balıkçı filosunda yaygın bir tiptir.

İki gövdeli (katamaran) bir hızlı feribot. Dar ve uzun gövdeler direnci düşürür; bu yüzden hızlı yolcu taşımacılığında katamaran çok kullanılır.

Rampası rıhtıma indirilmiş bir arabalı feribot; araçlar rampadan kendi tekerlekleri üzerinde inip biner.

Genellikle 24 m’den uzun, profesyonel mürettebatla işletilen lüks motoryat ya da yelkenli yatlara süperyat denir.

Süperyatların en büyükleri (kabaca 60 m ve üzeri) megayat olarak anılır. Resimdeki gibi helikopter pisti, birkaç güverte ve servis tekneleri bulunabilir.

Bordadaki kapak açılmış; içindeki servis teknesi (tender) suya indiriliyor. Büyük yatlarda gövdenin içi bu tür garajlar için de kullanılır.

Alçak ve akıcı üst yapılı, yüksek hızlı bir motoryat; kıçta yüzme platformu görülüyor.

Güçlü makineli, hafif ve kayıcı gövdeli tekne. Resimde tekne kayma hâlinde: gövdenin büyük bölümü sudan çıkmış, arkasında köpüklü iz bırakıyor.

Balıkçı (trol) teknelerinin sağlam ve hacimli gövde biçimini örnek alan, düşük hızlı, uzun menzilli deplasman tipi gezi teknesi.

İki dar gövde bir güverteyle birleştirilir. Geniş güverte alanı ve yüksek enine stabilite sağlar; dar gövdeler dalga direncini düşürür.

Liman içi yolcu taşımacılığında kullanılan iki katamaran. Geniş güverte, aynı boydaki tek gövdeli tekneye göre çok daha fazla yolcuya yer açar.

Small Waterplane Area Twin Hull: gövdelerin hacmi su altındaki torpido biçimli kısımlarda toplanır, su hattını yalnızca ince dikmeler keser. Su hattı alanı küçük olduğu için dalgalarda çok az sallanır.

Gövde başları ince ve sivridir; dalganın üzerine çıkmak yerine içinden geçer. Ortadaki üçüncü baş, büyük dalgada baş vurmayı önler.

Yuvarlak (dış bükey) kesit. Gövde her hızda suyun içinde kalır; ağırlığı yalnızca kaldırma kuvveti taşır.

V kesitli, çeneli gövde. Düz dip yüzeyleri suyu aşağı ve yana iterek dinamik kaldırma üretir.

Baş sudan kalkmış, tekne gövdesinin arka bölümü üzerinde ilerliyor: kaymaya geçmiş bir teknenin tipik duruşu.

Bordayla dibin birleştiği keskin köşeye çene denir. Çene, baştan gelen suyu yana atar, kaldırmayı artırır ve güverteyi kuru tutar. Çenenin boyu ve genişliği teknenin amacına, stabilitesine ve hidrodinamik verimine göre belirlenir.

(1) İtme pervaneleri, (2) hava girişi, (3) kaldırma fanı, (4) esnek etek. Fanın bastığı hava gövdenin altında basınçlı bir yastık oluşturur.

Araç ve yolcu taşıyan büyük bir hovercraft; üstteki pervaneler hem itmeyi hem yönlendirmeyi sağlar.

Tek kişilik gezi hovercraft’ı: arkadaki kanal içindeki pervane havanın bir bölümünü eteğin altına, kalanını itme için geriye verir.