Sayısal İntegrasyon

Normalde integrali kâğıt üstünde formüllerle (analitik olarak) çözmek en kesin ve en temiz yoldur. Ancak pratikte işler her zaman bu kadar kolay olmaz.
 
Özellikle iki durumda sayısal integrasyon yöntemlerine ihtiyaç duyarız:
  1. İntegral formülünün elle çözülemeyecek kadar karmaşık veya imkânsız olması,
  2. Elimizde net bir matematiksel fonksiyon yerine, sadece deney veya sensörlerden toplanmış nokta verilerinin bulunması.
Ayrıca bilgisayar yazılımları integrali bizim gibi formüllerle değil, sayısal yöntemlerle yaklaşık hesaplar yaparak çözer. Bu nedenle bilgisayarlı mühendislik ve teknik hesaplamalarda sayısal integrasyon kaçınılmazdır.
Uzunluk, alan, hacim veya enerji gibi birçok fiziksel büyüklüğü hesaplarken tekli veya çok katlı integralleri kullanırız. Bu bölümde; formülle çözemediğimiz bu integralleri yaklaşık ama gerçeğe çok yakın şekilde hesaplamamızı sağlayan sayısal yöntemleri inceleyeceğiz.
 

Genel olarak bir f(x) işlevinin a ≤ x ≤ b aralığındaki belirli integrali I,

I=∫abf(x)dx
(1)

şeklinde gösterilir. Buna tek katlı belirli integral denir. Bu integrasyon işlemi ile, Şekil 1‘de gösterildiği gibi geometrik olarak, integrali hesaplanan f(x) eğrisinin altında kalan a ≤ x ≤ b aralığındaki taralı alan hesaplanmış olur.

İntegral hesabı
Şekil 1. İntegral hesabı

Şekil 1’deki taralı alanın dolayısıyla integralin hesabında genellikle a ≤ x ≤ b aralığı, Şekil 2‘deki gibi, Δx kalınlığında n dilime bölünür. Bu hesapta Δx kalınlığı

Δx=b−an
(2)

olur. Burada a integralin alt sınır değeri, b üst sınır değeri ve n dilim sayısıdır. Eğer Δx dilim kalınlığı biliniyorsa n dilim sayısı

n=b−aΔx
(3)

işlemi ile hesaplanır. İntegral hesabı bu ayrıklaştırma işlemi ile, dilimlerin alanlarının tek tek, ikişer dilimli, üçer dilimli, … hesabına dönüşmüş olur. Bu şekilde hesaplanan alanlar toplanarak toplam alan veya integralin değeri hesaplanır.

İntegral hesabında dilimleme
Şekil 2. İntegral hesabında dilimleme (ayrıklaştırma)

Dilimlerin alanlarının veya integralin hesabında bir nokta, iki nokta, üç nokta ve dört nokta yaklaşımları yaygın olarak kullanılan yaklaşımlardır.

1 Dikdörtgen Yöntemi

Bir nokta yaklaşımında veya dikdörtgen yönteminde, Şekil 3‘ten de görüleceği gibi, x = a için f(a) noktasından x eksenine paralel doğru çizilerek birinci dikdörtgen dilim elde edilir. x = a + Δx için f(a + Δx) noktasından da x eksenine paralel doğru çizilerek ikinci dikdörtgen dilim elde edilir. Bu şekilde devam edilerek her noktadan x eksenine paralel doğrular çizilir ve dikdörtgen dilimler elde edilir. İntegralin değeri, bu dikdörtgen dilimlerin alanlarının toplamına yaklaşık eşittir.

Bir nokta yaklaşımı (dikdörtgen yöntemi)
Şekil 3. Dikdörtgen yöntemi

Eğer dilimler farklı Δx kalınlıklarında ise integral

I=∫abf(x)dx≅∑j=1nΔxj·f(xj)=∑j=1nSj
(4)

olur. Genelde dilimler eşit Δx kalınlıklarında olur. Bu durumda integral

I=∫abf(x)dx≅Δx·∑j=1nf(xj)
(5)

olur. Bu denklemde n dilim sayısı, Δx = (b − a)/n dir.

Örnek 1

Yarıçapı r = 10 mm olan dairenin alanını, çap boyunca eşit aralıklı 3 kesitte ölçülen yükseklikleri kullanarak dikdörtgen yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek alanla karşılaştırınız. Yükseklikler (mm): 0 – 8,66 – 10 – 8,66 – 0.

08,66108,660Δx = 5 mmr = 10 mm
Dikdörtgen yöntemi – 3 kesit, 4 dilim (Δx = 5 mm)

Gerçek alan (formülle):

A=πr2=π·102=314,16mm2

Dikdörtgen yöntemi ile çözüm: n = 4 dilim, Δx = 20 / 4 = 5 mm. Yükseklikler çapın bir yanındaki yarım daireye ait olduğundan sonuç 2 ile çarpılır.

A≅2·Δx·(y0+y1+y2+y3)
A≅2·5·(0+8,66+10+8,66)
A≅273,20mm2
Hata=|314,16−273,20|=40,96mm2(%13,04)

Örnek 2

Yarıçapı r = 10 mm olan dairenin alanını, çap boyunca eşit aralıklı 5 kesitte ölçülen yükseklikleri kullanarak dikdörtgen yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek alanla karşılaştırınız. Yükseklikler (mm): 0 – 7,45 – 9,43 – 10 – 9,43 – 7,45 – 0.

07,459,43109,437,450Δx = 3,333 mmr = 10 mm
Dikdörtgen yöntemi – 5 kesit, 6 dilim (Δx = 3,333 mm)

Gerçek alan (formülle):

A=πr2=π·102=314,16mm2

Dikdörtgen yöntemi ile çözüm: n = 6 dilim, Δx = 20 / 6 = 3,333 mm. Yükseklikler çapın bir yanındaki yarım daireye ait olduğundan sonuç 2 ile çarpılır.

A≅2·Δx·(y0+y1+y2+y3+y4+y5)
A≅2·3,333·(0+7,45+9,43+10+9,43+7,45)
A≅291,73mm2
Hata=|314,16−291,73|=22,43mm2(%7,14)

Örnek 3

I=∫13x2dx integralini, integrasyon aralığını 3 kesitle (n = 4 dilim) bölerek dikdörtgen yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek (analitik) değerle karşılaştırınız.

f(x) = x²xy112,251,5426,252,593Δx = 0,5
Dikdörtgen yöntemi – 3 kesit, 4 dilim (Δx = 0,5)

Analitik çözüm (gerçek değer):

I=∫13x2dx=[x33]13=273−13=263=8,6667

Dikdörtgen yöntemi ile çözüm: a = 1, b = 3, n = 4, Δx = (3 − 1) / 4 = 0,5. Kesitlerdeki f(x) = x² değerleri: f(1) = 1; f(1,5) = 2,25; f(2) = 4; f(2,5) = 6,25; f(3) = 9.

I≅Δx·(f0+f1+f2+f3)
I≅0,5·(1+2,25+4+6,25)
I≅6,75
Hata=|8,6667−6,75|=1,9167(%22,12)

Örnek 4

I=∫13x2dx integralini, integrasyon aralığını 5 kesitle (n = 6 dilim) bölerek dikdörtgen yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek (analitik) değerle karşılaştırınız.

f(x) = x²xy111,781,332,781,67425,442,337,112,6793Δx = 0,3333
Dikdörtgen yöntemi – 5 kesit, 6 dilim (Δx = 0,3333)

Analitik çözüm (gerçek değer):

I=∫13x2dx=[x33]13=273−13=263=8,6667

Dikdörtgen yöntemi ile çözüm: a = 1, b = 3, n = 6, Δx = (3 − 1) / 6 = 0,3333. Kesitlerdeki f(x) = x² değerleri: f(1) = 1; f(1,3333) = 1,7778; f(1,6667) = 2,7778; f(2) = 4; f(2,3333) = 5,4444; f(2,6667) = 7,1111; f(3) = 9.

I≅Δx·(f0+f1+f2+f3+f4+f5)
I≅0,3333·(1+1,7778+2,7778+4+5,4444+7,1111)
I≅7,3704
Hata=|8,6667−7,3704|=1,2963(%14,96)

2 Yamuk (Trapez) Yöntemi

Yamuk yöntemi olarak tanınan iki nokta yaklaşımında birbiri ardından gelen her iki nokta bir doğru ile birleştirilerek Şekil 4‘teki gibi yamuk şekilli dilimler elde edilir. Böylece integral, yamukların alanlarının toplamına dönüştürülmüş olur.

İki nokta yaklaşımı (yamuk yöntemi)
Şekil 4. Yamuk yöntemi

Yamuğun alanı, paralel kenarlarının uzunluklarının toplamının bu iki kenar arasındaki uzaklığın yarısı ile çarpımına eşittir. Şekil 5‘te, yamuk yöntemi integrasyon bağıntısını elde etmek için Şekil 4’ten iki dilim ayrı olarak büyütülerek yeniden çizilmiştir.

İki yamuk dilimi
Şekil 5. İki yamuk dilimi

Şekil 5’ten herbir dilim için

∫xj−1xjf(x)dx≅Δx2(fj−1+fj)
∫xjxj+1f(x)dx≅Δx2(fj+fj+1)

yazılır. İki dilim için

∫xj−1xj+1f(x)dx=∫xj−1xjf(x)dx+∫xjxj+1f(x)dx
≅Δx2(fj−1+fj)+Δx2(fj+fj+1)
=Δx2(fj−1+2fj+fj+1)

bulunur. Bu eşitlik genelleştirilecek olursa, bir f(x) işlevinin yamuk yöntemine göre a ≤ x ≤ b aralığındaki sayısal integrasyon eşitliği

I=∫abf(x)dx≅Δx2[f(a)+2f(a+Δx)+2f(a+2Δx)+⋯+2f(a+(n−1)Δx)+f(b)]
(6)

veya

I=∫abf(x)dx≅Δx2[f(a)+f(b)+2∑j=1n−1f(a+jΔx)]
(7)

elde edilir. Burada n dilim sayısıdır. Dilim kalınlığı ise

Δx=b−an

olur. Genel olarak integral konusunu geometrik olarak anlamak kolay olmakla beraber, yöntemin, sonucun doğruluğu ve bunun iyileştirilmesi için yapılması gerekenler hakkında bilgi vermez. Ancak görüldüğü gibi, Δx dilim kalınlığı küçük veya n dilim sayısı büyük seçildikçe integrasyon sonucunun doğruluğu artmaktadır.

Yamuk yönteminde yöntemin hatasını azaltmak veya doğruluğunu arttırmak için uç düzeltmesi adı verilen işlem yapılır. Buna göre uç düzeltmeli yamuk yöntemi bağıntısı,

I=∫abf(x)dx≅Δx2[f(a)+f(b)+2∑j=1n−1f(a+jΔx)]−(Δx)212[f′(b)−f′(a)]
(8)

olur. Burada son terime uç düzeltmesi terimi denir.

Örnek 5

Yarıçapı r = 10 mm olan dairenin alanını, çap boyunca eşit aralıklı 3 kesitte ölçülen yükseklikleri kullanarak yamuk yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek alanla karşılaştırınız. Yükseklikler (mm): 0 – 8,66 – 10 – 8,66 – 0.

08,66108,660Δx = 5 mmr = 10 mm
Yamuk yöntemi – 3 kesit, 4 dilim (Δx = 5 mm)

Gerçek alan (formülle):

A=πr2=π·102=314,16mm2

Yamuk yöntemi ile çözüm: n = 4 dilim, Δx = 20 / 4 = 5 mm. Yükseklikler çapın bir yanındaki yarım daireye ait olduğundan sonuç 2 ile çarpılır.

A≅2·Δx2[y0+y4+2(y1+y2+y3)]
A≅2·52[0+0+2(8,66+10+8,66)]
A≅273,20mm2
Hata=|314,16−273,20|=40,96mm2(%13,04)

Uç yükseklikler sıfır olduğu için yamuk yöntemi burada dikdörtgen yöntemi ile aynı sonucu verir.

Örnek 6

Yarıçapı r = 10 mm olan dairenin alanını, çap boyunca eşit aralıklı 5 kesitte ölçülen yükseklikleri kullanarak yamuk yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek alanla karşılaştırınız. Yükseklikler (mm): 0 – 7,45 – 9,43 – 10 – 9,43 – 7,45 – 0.

07,459,43109,437,450Δx = 3,333 mmr = 10 mm
Yamuk yöntemi – 5 kesit, 6 dilim (Δx = 3,333 mm)

Gerçek alan (formülle):

A=πr2=π·102=314,16mm2

Yamuk yöntemi ile çözüm: n = 6 dilim, Δx = 20 / 6 = 3,333 mm. Yükseklikler çapın bir yanındaki yarım daireye ait olduğundan sonuç 2 ile çarpılır.

A≅2·Δx2[y0+y6+2(y1+y2+y3+y4+y5)]
A≅2·3,3332[0+0+2(7,45+9,43+10+9,43+7,45)]
A≅291,73mm2
Hata=|314,16−291,73|=22,43mm2(%7,14)

Uç yükseklikler sıfır olduğu için yamuk yöntemi burada dikdörtgen yöntemi ile aynı sonucu verir.

Örnek 7

I=∫13x2dx integralini, integrasyon aralığını 3 kesitle (n = 4 dilim) bölerek yamuk yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek (analitik) değerle karşılaştırınız.

f(x) = x²xy112,251,5426,252,593Δx = 0,5
Yamuk yöntemi – 3 kesit, 4 dilim (Δx = 0,5)

Analitik çözüm (gerçek değer):

I=∫13x2dx=[x33]13=273−13=263=8,6667

Yamuk yöntemi ile çözüm: a = 1, b = 3, n = 4, Δx = (3 − 1) / 4 = 0,5. Kesitlerdeki f(x) = x² değerleri: f(1) = 1; f(1,5) = 2,25; f(2) = 4; f(2,5) = 6,25; f(3) = 9.

I≅Δx2[f0+f4+2(f1+f2+f3)]
I≅0,52[1+9+2(2,25+4+6,25)]
I≅8,75
Hata=|8,6667−8,75|=0,0833(%0,96)

Örnek 8

I=∫13x2dx integralini, integrasyon aralığını 5 kesitle (n = 6 dilim) bölerek yamuk yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek (analitik) değerle karşılaştırınız.

f(x) = x²xy111,781,332,781,67425,442,337,112,6793Δx = 0,3333
Yamuk yöntemi – 5 kesit, 6 dilim (Δx = 0,3333)

Analitik çözüm (gerçek değer):

I=∫13x2dx=[x33]13=273−13=263=8,6667

Yamuk yöntemi ile çözüm: a = 1, b = 3, n = 6, Δx = (3 − 1) / 6 = 0,3333. Kesitlerdeki f(x) = x² değerleri: f(1) = 1; f(1,3333) = 1,7778; f(1,6667) = 2,7778; f(2) = 4; f(2,3333) = 5,4444; f(2,6667) = 7,1111; f(3) = 9.

I≅Δx2[f0+f6+2(f1+f2+f3+f4+f5)]
I≅0,33332[1+9+2(1,7778+2,7778+4+5,4444+7,1111)]
I≅8,7037
Hata=|8,6667−8,7037|=0,037(%0,43)

3 Simpson Yöntemi

3.1 1/3 Simpson Yöntemi

Bu yöntemde çözüm aralığı çift sayıda n dilim sayısına bölündükten sonra herbir iki dilime ilişkin üç noktadan geçen eğrinin altındaki alan yani integral hesaplanır. Buna göre 1/3 Simpson kuralı veya iki dilim için Simpson kuralı

Ij=∫xj−1xj+1f(x)dx≅13Δx(fj−1+4fj+fj+1)
(9)

yazılır. Genel olarak 1/3 Simpson integrasyon bağıntısı veya diğer bilinen adıyla ikişer dilimli integrasyon bağıntısı

I=∫abf(x)dx≅Δx3[f(a)+f(b)+4∑j=1(j tek)n−1f(a+jΔx)+2∑j=2(j çift)n−2f(a+jΔx)]
(10)

olur. Burada da

Δx=b−an
(11)

olup integral aralığı çift sayıda dilime bölünmüş olmalıdır, yani n dilim sayısı çift sayı olmalıdır.

Örnek 9

Yarıçapı r = 10 mm olan dairenin alanını, çap boyunca eşit aralıklı 3 kesitte ölçülen yükseklikleri kullanarak 1/3 Simpson yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek alanla karşılaştırınız. Yükseklikler (mm): 0 – 8,66 – 10 – 8,66 – 0.

08,66108,660Δx = 5 mmr = 10 mm
1/3 Simpson yöntemi – 3 kesit, 4 dilim (Δx = 5 mm)

Gerçek alan (formülle):

A=πr2=π·102=314,16mm2

1/3 Simpson yöntemi ile çözüm: n = 4 dilim, Δx = 20 / 4 = 5 mm. Yükseklikler çapın bir yanındaki yarım daireye ait olduğundan sonuç 2 ile çarpılır.

A≅2·Δx3[y0+y4+4(y1+y3)+2·y2]
A≅2·53[0+0+4(8,66+8,66)+2·10]
A≅297,60mm2
Hata=|314,16−297,60|=16,56mm2(%5,27)

Örnek 10

Yarıçapı r = 10 mm olan dairenin alanını, çap boyunca eşit aralıklı 5 kesitte ölçülen yükseklikleri kullanarak 1/3 Simpson yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek alanla karşılaştırınız. Yükseklikler (mm): 0 – 7,45 – 9,43 – 10 – 9,43 – 7,45 – 0.

07,459,43109,437,450Δx = 3,333 mmr = 10 mm
1/3 Simpson yöntemi – 5 kesit, 6 dilim (Δx = 3,333 mm)

Gerçek alan (formülle):

A=πr2=π·102=314,16mm2

1/3 Simpson yöntemi ile çözüm: n = 6 dilim, Δx = 20 / 6 = 3,333 mm. Yükseklikler çapın bir yanındaki yarım daireye ait olduğundan sonuç 2 ile çarpılır.

A≅2·Δx3[y0+y6+4(y1+y3+y5)+2(y2+y4)]
A≅2·3,3333[0+0+4(7,45+10+7,45)+2(9,43+9,43)]
A≅305,16mm2
Hata=|314,16−305,16|=9,00mm2(%2,86)

Örnek 11

I=∫13x2dx integralini, integrasyon aralığını 3 kesitle (n = 4 dilim) bölerek 1/3 Simpson yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek (analitik) değerle karşılaştırınız.

f(x) = x²xy112,251,5426,252,593Δx = 0,5
1/3 Simpson yöntemi – 3 kesit, 4 dilim (Δx = 0,5)

Analitik çözüm (gerçek değer):

I=∫13x2dx=[x33]13=273−13=263=8,6667

1/3 Simpson yöntemi ile çözüm: a = 1, b = 3, n = 4, Δx = (3 − 1) / 4 = 0,5. Kesitlerdeki f(x) = x² değerleri: f(1) = 1; f(1,5) = 2,25; f(2) = 4; f(2,5) = 6,25; f(3) = 9.

I≅Δx3[f0+f4+4(f1+f3)+2·f2]
I≅0,53[1+9+4(2,25+6,25)+2·4]
I≅8,6667
Hata=|8,6667−8,6667|=0(%0)

Simpson yöntemleri üçüncü dereceye kadar olan polinomları tam olarak integre eder; f(x) = x² ikinci dereceden olduğu için sonuç analitik değerle aynıdır ve hata sıfırdır.

Örnek 12

I=∫13x2dx integralini, integrasyon aralığını 5 kesitle (n = 6 dilim) bölerek 1/3 Simpson yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek (analitik) değerle karşılaştırınız.

f(x) = x²xy111,781,332,781,67425,442,337,112,6793Δx = 0,3333
1/3 Simpson yöntemi – 5 kesit, 6 dilim (Δx = 0,3333)

Analitik çözüm (gerçek değer):

I=∫13x2dx=[x33]13=273−13=263=8,6667

1/3 Simpson yöntemi ile çözüm: a = 1, b = 3, n = 6, Δx = (3 − 1) / 6 = 0,3333. Kesitlerdeki f(x) = x² değerleri: f(1) = 1; f(1,3333) = 1,7778; f(1,6667) = 2,7778; f(2) = 4; f(2,3333) = 5,4444; f(2,6667) = 7,1111; f(3) = 9.

I≅Δx3[f0+f6+4(f1+f3+f5)+2(f2+f4)]
I≅0,33333[1+9+4(1,7778+4+7,1111)+2(2,7778+5,4444)]
I≅8,6667
Hata=|8,6667−8,6667|=0(%0)

Simpson yöntemleri üçüncü dereceye kadar olan polinomları tam olarak integre eder; f(x) = x² ikinci dereceden olduğu için sonuç analitik değerle aynıdır ve hata sıfırdır.

3.2 3/8 Simpson Yöntemi

Bu yöntemde çözüm aralığı üç ve üçün katı sayıda n dilim sayısına bölündükten sonra herbir üç dilime ilişkin dört noktadan geçen eğrinin altındaki alan yani integral hesaplanır. Buna göre 3/8 Simpson kuralı veya üçer dilim için Simpson kuralı

Ij=∫xj−1xj+2f(x)dx≅38Δx(fj−1+3fj+3fj+1+fj+2)
(12)

yazılır. Genel olarak 3/8 Simpson integrasyon bağıntısı veya diğer bilinen adıyla üçer dilimli integrasyon bağıntısı

I=∫abf(x)dx≅38Δx[f(a)+f(b)+3∑j=1,2,4,5,7,8,…n−1f(a+jΔx)+2∑j=3,6,9,…n−3f(a+jΔx)]
(13)

olur.

Örnek 13

Yarıçapı r = 10 mm olan dairenin alanını, çap boyunca eşit aralıklı 5 kesitte ölçülen yükseklikleri kullanarak 3/8 Simpson yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek alanla karşılaştırınız. Yükseklikler (mm): 0 – 7,45 – 9,43 – 10 – 9,43 – 7,45 – 0.

07,459,43109,437,450Δx = 3,333 mmr = 10 mm
3/8 Simpson yöntemi – 5 kesit, 6 dilim (Δx = 3,333 mm)

Gerçek alan (formülle):

A=πr2=π·102=314,16mm2

3/8 Simpson yöntemi ile çözüm: n = 6 dilim, Δx = 20 / 6 = 3,333 mm. Yükseklikler çapın bir yanındaki yarım daireye ait olduğundan sonuç 2 ile çarpılır.

A≅2·38Δx[y0+y6+3(y1+y2+y4+y5)+2·y3]
A≅2·38·3,333[0+0+3(7,45+9,43+9,43+7,45)+2·10]
A≅303,20mm2
Hata=|314,16−303,20|=10,96mm2(%3,49)

3/8 Simpson yöntemi dilim sayısının 3’ün katı olmasını gerektirir. 3 kesitli bölmede 4 dilim oluştuğu için bu yöntem o veriye uygulanamaz; bu nedenle yalnızca 5 kesitli (6 dilimli) bölme çözülmüştür.

Örnek 14

I=∫13x2dx integralini, integrasyon aralığını 2 kesitle (n = 3 dilim) bölerek 3/8 Simpson yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek (analitik) değerle karşılaştırınız.

f(x) = x²xy112,781,675,442,3393Δx = 0,6667
3/8 Simpson yöntemi – 2 kesit, 3 dilim (Δx = 0,6667)

Analitik çözüm (gerçek değer):

I=∫13x2dx=[x33]13=273−13=263=8,6667

3/8 Simpson yöntemi ile çözüm: a = 1, b = 3, n = 3, Δx = (3 − 1) / 3 = 0,6667. Kesitlerdeki f(x) = x² değerleri: f(1) = 1; f(1,6667) = 2,7778; f(2,3333) = 5,4444; f(3) = 9.

I≅38Δx[f0+f3+3(f1+f2)]
I≅38·0,6667[1+9+3(2,7778+5,4444)]
I≅8,6667
Hata=|8,6667−8,6667|=0(%0)

Simpson yöntemleri üçüncü dereceye kadar olan polinomları tam olarak integre eder; f(x) = x² ikinci dereceden olduğu için sonuç analitik değerle aynıdır ve hata sıfırdır.

Örnek 15

I=∫13x2dx integralini, integrasyon aralığını 5 kesitle (n = 6 dilim) bölerek 3/8 Simpson yöntemi ile hesaplayınız ve gerçek (analitik) değerle karşılaştırınız.

f(x) = x²xy111,781,332,781,67425,442,337,112,6793Δx = 0,3333
3/8 Simpson yöntemi – 5 kesit, 6 dilim (Δx = 0,3333)

Analitik çözüm (gerçek değer):

I=∫13x2dx=[x33]13=273−13=263=8,6667

3/8 Simpson yöntemi ile çözüm: a = 1, b = 3, n = 6, Δx = (3 − 1) / 6 = 0,3333. Kesitlerdeki f(x) = x² değerleri: f(1) = 1; f(1,3333) = 1,7778; f(1,6667) = 2,7778; f(2) = 4; f(2,3333) = 5,4444; f(2,6667) = 7,1111; f(3) = 9.

I≅38Δx[f0+f6+3(f1+f2+f4+f5)+2·f3]
I≅38·0,3333[1+9+3(1,7778+2,7778+5,4444+7,1111)+2·4]
I≅8,6667
Hata=|8,6667−8,6667|=0(%0)

Simpson yöntemleri üçüncü dereceye kadar olan polinomları tam olarak integre eder; f(x) = x² ikinci dereceden olduğu için sonuç analitik değerle aynıdır ve hata sıfırdır.

Daire Örneği: Sonuçların Karşılaştırması

r = 10 mm yarıçaplı dairenin gerçek alanı A = π r² = 314,16 mm² dir. Aynı daire için yukarıdaki örneklerde bulunan sonuçlar:

Yöntem3 kesit (Δx = 5 mm)5 kesit (Δx = 3,333 mm)
Alan (mm²)HataAlan (mm²)Hata
Dikdörtgen273,20% 13,04291,73% 7,14
Yamuk273,20% 13,04291,73% 7,14
1/3 Simpson297,60% 5,27305,16% 2,86
3/8 Simpson––303,20% 3,49

Kesit sayısı arttıkça (Δx küçüldükçe) hata azalmakta; aynı veriyle Simpson yöntemleri dikdörtgen ve yamuk yöntemlerine göre gerçek alana daha yakın sonuç vermektedir.

İntegral Örneği: Hataların Karşılaştırması

I=∫13x2dx integralinin gerçek (analitik) değeri 26/3 = 8,6667 dir. Yukarıdaki örneklerde bulunan sonuçlar:

YöntemKesitDilim (n)SonuçHataHata (%)
Dikdörtgen346,751,9167% 22,12
Dikdörtgen567,37041,2963% 14,96
Yamuk348,750,0833% 0,96
Yamuk568,70370,037% 0,43
1/3 Simpson348,66670% 0
1/3 Simpson568,66670% 0
3/8 Simpson238,66670% 0
3/8 Simpson568,66670% 0

Dikdörtgen yönteminde hata en büyüktür; yamuk yönteminde belirgin biçimde azalır ve her iki yöntemde de dilim sayısı arttıkça küçülür. İntegrali alınan işlev ikinci dereceden bir polinom olduğu için 1/3 ve 3/8 Simpson yöntemleri her iki bölmede de gerçek değeri hatasız verir.