Hava Yastıklı Tekneler

1 Hava Yastıklı Tekne Nedir?

Hava yastıklı tekne (hovercraft, ACV: air cushion vehicle), dururken de ilerlerken de bütün ağırlığı sürekli üretilen bir hava yastığı tarafından taşınan deniz aracıdır.

  • Bir hava tabakası üzerinde hareket eder; su ile sürtünme çok azaldığı için su üstünde yüksek hızlara çıkabilir.
  • Hem karada hem denizde gidebilir: karada yükleme yapıp sakin bir suyun üzerinden yoluna devam edebilir.
SR-N4 hava yastıklı yolcu ve araç feribotu
SR-N4 hava yastıklı yolcu ve araç feribotu

2 Çalışma Prensibi

  • Normal hava basıncından daha yüksek basınçlı hava, fanlarla teknenin altına basılır; aracın zeminle teması kesilir ve araç zeminin biraz üstünde hareket eder.
  • Teknenin altı etek (skirt) adı verilen esnek bir malzemeyle çevrilmiştir; etek hava yastığını bir arada tutar, havanın kaçmasını sınırlar.
  • İleri hareketi, zemine dik yerleştirilmiş pervaneli motorlar (havaya itme yapan pervaneler) sağlar.
  • Manevra, bu motorların kendi ekseni çevresinde döndürülmesiyle ve aracın kıçındaki dümen kanatlarıyla yapılır.
(1) itme pervaneleri, (2) fana giren hava, (3) kaldırma fanları, (4) esnek etek. Mavi oklar hava akışını gösterir.
(1) itme pervaneleri, (2) fana giren hava, (3) kaldırma fanları, (4) esnek etek. Mavi oklar hava akışını gösterir.
Bir hovercraftın kesit görünüşü: pervaneler, kaldırma fanı, motorlar, yüzdürme tankları ve etek
Bir hovercraftın kesit görünüşü: pervaneler, kaldırma fanı, motorlar, yüzdürme tankları ve etek

3 Örnekler ve Kullanım

Bugün tek kişilik spor araçlardan dev SR-N4 yolcu teknesine kadar çok geniş bir yelpazede üretilmişlerdir. SR-N4, 1968–2000 yılları arasında Manş Denizi'ni çok kısa sürede geçerek Fransa–İngiltere seyahatlerinde en çok tercih edilen araçlardan biri oldu. En büyük sürümü 418 yolcu ve 60 aracı taşıyabiliyor, saatte 100 km'nin üzerinde hızlara çıkabiliyordu.

Zemine temas etmedikleri için deniz ve kara mayınlarından etkilenmezler; çıkarma harekâtına çok uygun olduklarından birçok ülkenin deniz kuvvetlerinde görev alırlar (ör. Körfez Savaşı).

Askerî çıkarma hovercraftı (LCAC)
Askerî çıkarma hovercraftı (LCAC)
Tek kişilik spor hovercraft
Tek kişilik spor hovercraft

Kullanım alanları

  • Askerî (çıkarma, devriye)
  • Yolcu taşımacılığı
  • Spor ve yarış
  • Ambulans ve arama-kurtarma (buz, bataklık, sığ su)
  • Sivil kullanım (av, yaban hayatına yardım)

4 Avantajlar ve Sorunlar

Avantajları

  • Hızlıdır.
  • Yola ya da limana ihtiyaç duymaz; kumsala, buza, bataklığa çıkabilir.
  • Su ile sürtünme olmadığından aynı hızdaki teknelere göre direnci düşüktür.

Sorunları

  • Tuzlu suyun etkisiyle parçaları sık bozulur, bakımı pahalıdır.
  • Zeminle teması olmadığı için manevrası, özellikle rüzgârda, zordur.
  • Dalgalı denizde ve yüksek dalgada performansı düşer; gürültülüdür.

1960'ların başında hava yastıklı teknelerin denizlerde, çöllerde ya da buzla kaplı bölgelerde yaygın kullanılacağı düşünülüyordu; yukarıdaki sorunlar nedeniyle beklenen gelişme olmadı. Teknoloji geliştikçe tasarımların iyileşeceği ve bu araçların ulaşımda kendine özgü bir yer edineceği öngörülmektedir.

Kumsala çıkabilen kişisel hovercraft tasarımı
Kumsala çıkabilen kişisel hovercraft tasarımı
Hovercraft konsept tasarımı: üstten görünüş
Hovercraft konsept tasarımı: üstten görünüş
Konsept tasarım: kıçtan görünüş, iki itme fanı
Konsept tasarım: kıçtan görünüş, iki itme fanı

5 Yat Tasarımı Ödevi: Ön Tasarım Adımları

  1. Kullanım amacını ve sınırlarını tanımla.
  2. Benzer tekneler hakkında bilgi topla.
  3. Ana boyutlara ve oranlara karar ver.
  4. Ön yerleşime ve dış görünüşe karar ver.
  5. Form parametreleri ve ağırlık için ilk tahmini yap.
  6. 3. adımı yeniden kontrol et, gerekiyorsa düzelt.
  7. Üzerinde çalışılacak bir ön tasarım üret.

Adımlar için bkz. Motor Yat Tasarımı ve Tekne Tasarımı ve Fribord.