Havuzlar, Kızak ve Rıhtım

1 Yüzer Havuz

Yüzer havuz

Yüzer havuz

U kesitli, kendi yüzen çelik bir yapıdır. Balast tanklarına su alınarak batırılır, gemi içine girer; tanklar boşaltılınca havuz gemiyle birlikte yükselir ve geminin altı kuruda kalır. Resimde havuzda tamirdeki bir gemi görülüyor.

Boş bir yüzer havuz

Boş bir yüzer havuz

Tabandaki ponton güverteye gemi oturur; iki yandaki kuleler (yan duvarlar) havuz batıkken dengeyi sağlar ve pompa, vinç gibi donanımı taşır.

Yüzer havuz nasıl çalışır?

Yüzer havuzun çalışma adımları
  1. Havuz batırılır: balast tanklarına su alınır, havuz batar ve gemi içine girer.
  2. Havuz yükseltilir: tanklardaki su pompalanır, gemi takaryalara oturur.
  3. Gemi kuruda: ponton güverte suyun üstündedir; karina işleri yapılabilir.

Artısı / eksisi

Taşınabilir ve kazı gerektirmez; ancak kaldırma kapasitesi (ton) ile sınırlıdır.

2 Kuru Havuz

Kuru havuzda bir gemi

Kuru havuzda bir gemi

Su boşaltılmış, gemi omurga hattındaki takaryalara oturmuştur. Karina (su altı kısmı) tamamen açıkta olduğundan raspa, boya, pervane ve dümen işleri yapılabilir.

Kuru havuzun kuşbakışı görünümü

Kuru havuzun kuşbakışı görünümü

Karaya kazılmış beton bir havuzdur; deniz tarafındaki kapak açılınca dolar, kapak kapatılıp su pompalanınca kurur. İki yanında kreynler ve atölyeler bulunur.

Kuru havuz nasıl çalışır?

Kuru havuzun çalışma adımları
  1. Kapak açık, havuz dolu: gemi yüzerek içeri alınır ve takaryaların üzerine hizalanır.
  2. Kapak kapalı, su boşaltılır: su seviyesi düşer, gemi yavaşça takaryalara oturur.
  3. Havuz kuru: karina açıkta; raspa, boya, sac değişimi ve pervane işleri yapılır.
  • Hem yeni inşada blok montajı hem de tamirde havuzlama için kullanılır.
  • Örnek: 315 m × 50 m × 8,3 m ölçülerinde havuz; 180.000 DWT’ye kadar gemi alır. Üzerinde 250–275 tonluk portal kreynler çalışır.

Karşılaştır

Kuru havuz çok büyük gemilere uygundur ama sabittir ve pahalıdır; yüzer havuz taşınabilir ama kapasitesi sınırlıdır.

Kuru havuzda yeni inşa

Bloklar havuzda birleşiyor

Bloklar havuzda birleşiyor

Portal kreyn blokları havuz tabanındaki takaryaların üzerine indirir. Gövde tamamlanınca havuza su verilir ve gemi kendiliğinden yüzer.

Havuz, kızak ve rıhtım yan yana

Havuz, kızak ve rıhtım yan yana

Aynı tersanede bir gemi havuzda inşa edilirken diğerleri rıhtımda donatılır. Havuzdan çıkan gemi rıhtıma, yerine yeni bloklar gelir.

3 Takarya

Takaryalar (omurga blokları)

Takaryalar (omurga blokları)

Havuz tabanına geminin omurga hattına ve formuna göre dizilen, üstü ahşap bloklardır. Su boşalırken gemi bunların üzerine oturur; yerleri her gemi için havuzlama planına göre ayarlanır.

Takaryalara oturmuş bir tekne

Takaryalara oturmuş bir tekne

Ağırlığı omurga altındaki bloklar taşır; yanlardaki ayarlı destekler teknenin devrilmesini önler.

4 Kızak ve Suya İndirme

Kızaktan suya iniş

Kızaktan suya iniş

Gemi eğimli kızak üzerinde inşa edilir, tamamlanınca kendi ağırlığıyla kayarak denize iner. Bayraklarla süslenmesi denize indirme töreni geleneğidir.

Hava yastıklarıyla suya indirme

Hava yastıklarıyla suya indirme

Geminin altına şişirilmiş silindirik lastik yastıklar yerleştirilir; gemi bunların üzerinde yuvarlanarak denize iner. Sabit kızak gerektirmediği için küçük ve orta tersanelerde yaygındır.

Yarı ıslak kızak

Yarı ıslak kızak şeması
  • Kızağın alt ucu suyun içindedir; gemi inşa edildiği yerden kayarak suya iner.
  • Yeni inşa gemilerin blok montajı kızak üzerinde yapılır.
  • Örnek: 250 m boy, 41,2 m genişlik; 110.000 DWT’ye kadar gemi. Üzerinde 20–200 tonluk portal kreynler çalışır.
Kızakta blok montajı süren bir konteyner gemisi
Kızakta blok montajı süren bir konteyner gemisi.

Irgat

Çekek yeri ırgatı

Çekek yeri ırgatı: Tamburlara sarılı çelik halatlarla, kızak rayları üzerindeki arabaya oturtulan tekne karaya çekilir veya denize bırakılır. Küçük tersanelerde ve çekek yerlerinde kullanılır.

5 Rıhtım: Donatım Aşaması

  • Suya inen gemi rıhtıma bağlanır; makine, boru, elektrik ve yaşam mahalli işleri (donatım) burada tamamlanır.
  • Tamire gelen gemilerin yüzer hâlde yapılabilen işleri de rıhtımda yapılır.
  • Örnek: 300 m boyunda, iki yanı da kullanılan rıhtım; su derinliği 5–11 m; 300 t·m kapasiteli jib kreynler.
  • Sonra: liman ve seyir tecrübeleri, ardından teslim.
Rıhtımda donatımı süren gemi ve jib kreyn
Rıhtımda donatımı süren gemi ve jib kreyn.
Kreyn, malzemeyi doğrudan güverteye verir
Kreyn, malzemeyi doğrudan güverteye verir.

Kaynaklar